Dit blog laat zien waarom een top-down benadering alleen onvoldoende is voor duurzame gedragsverandering en hoe een bottom-up aanpak het verschil maakt. Met concrete initiatieven, praktijkvoorbeelden en een duidelijk stappenplan wordt duidelijk hoe medewerkers én management samen kunnen bouwen aan een sterke veiligheidscultuur.
Hoe zorg je ervoor dat veiligheid niet alleen een kwestie van regels is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks werk? Veel organisaties vertrouwen nog sterk op een top-down aanpak met protocollen en instructies. Dat biedt structuur, maar leidt vaak niet tot een duurzame verandering in gedrag. De sleutel ligt in een andere benadering: een bottom-up veiligheidsaanpak, waarin medewerkers zelf actief bijdragen aan oplossingen en eigenaarschap ervaren. In dit blog ontdek je hoe deze aanpak werkt, welke stappen nodig zijn en waarom management hierin een cruciale faciliterende rol speelt.
Volg onze veiligheidsbewustzijn training!
Top-down beleid is een waardevolle basis: het schept kaders en zorgt voor uniformiteit. Maar de praktijk leert dat dit vaak niet genoeg is om veiligheidsbewustzijn écht te vergroten. Top-down regels zijn meestal generiek geformuleerd, terwijl het dagelijkse werk vol onverwachte situaties zit. Daardoor voelen medewerkers zich soms niet aangesproken of herkennen ze hun praktijk niet in de protocollen.
Kortom: top-down werkt structurerend en geeft kaders, maar mist de kracht om gedrag blijvend te veranderen, omdat het de intrinsieke betrokkenheid en eigenaarschap van medewerkers onvoldoende aanspreekt.
Veiligheidsbewustzijn kan haast niet ontstaan zonder een bottom-up aanpak. Wie kent de risico’s immers beter dan de mensen die er dagelijks mee werken? Uitvoerende medewerkers beschikken over de praktijkkennis om risico’s en verbeterpunten te signaleren. Denk aan een monteur die tijdens zijn werkzaamheden ziet dat een bepaalde werkwijze gevaarlijk is, of een verpleegkundige die merkt dat een protocol in de praktijk niet goed uitvoerbaar is. Door deze medewerkers actief te betrekken bij het opstellen van maatregelen, wordt hun kennis benut en ontstaat eigenaarschap. Dat verhoogt niet alleen de effectiviteit van de maatregelen, maar ook de bereidheid om ze na te leven.
Kernpunten van deze aanpak:
Zo wordt veiligheid niet opgelegd, maar gedragen door de werkvloer en verankerd in het dagelijks handelen.
Een bottom-up aanpak hoeft niet één vast pad te zijn. Het gaat eerder om verschillende initiatieven die elkaar versterken. Organisaties kunnen meerdere maatregelen inzetten, afhankelijk van hun situatie en behoefte. Enkele mogelijke initiatieven zijn:
Laat medewerkers actief vertellen welke risico’s zij in hun dagelijkse werk ervaren en welke verbeteringen zij graag zien. Door ook opdrachtgevers, collega’s en zelfs normale burgers mee te nemen, ontstaat een breed gedragen beeld. Dit kan via interviews, enquêtes of werkvloerbezoeken. Het resultaat zijn maatregelen die niet alleen theoretisch kloppen, maar ook praktisch uitvoerbaar zijn en daardoor meer kans hebben om echt opgevolgd te worden.
Een VKG bestaat uit gemotiveerde medewerkers die de rol van veiligheidscoach vervullen. Zij brengen signalen vanaf de werkvloer samen, bespreken deze in een kleine groep en geven dit terug aan het management. Door middel van training leert de veiligheidsklankbordgroep hoe ze collega’s kunnen begeleiden in het bespreekbaar maken van veiligheidsissues. Dit vergroot de betrokkenheid en zorgt dat verbeterpunten sneller worden opgepakt.
Een opleidingsprogramma helpt medewerkers om niet alleen de regels te kennen, maar ook te begrijpen waarom ze belangrijk zijn. De focus ligt op gedrag, bewustwording en herkenbare praktijksituaties in plaats van droge theorie. Door te toetsen in de praktijk, bijvoorbeeld met korte toolboxmeetings of observaties, wordt het effect direct zichtbaar en krijgen medewerkers feedback die aansluit bij hun werk.
Om te voorkomen dat gemaakte afspraken verwateren, is het belangrijk resultaten structureel vast te leggen. Dit kan in een Veiligheidsbewustzijnsprogramma (VBP) of ArboManagementSysteem (AMS). Hierin wordt o.a. geregeld hoe overleg plaatsvindt, wie verantwoordelijk is voor opvolging en hoe audits worden uitgevoerd. Het gebruik van herkenbare slogans of kernboodschappen helpt bovendien om de afspraken vervolgens levend te houden op de werkvloer.
Deze losse initiatieven zijn allemaal waardevol op zichzelf, maar versterken elkaar wanneer ze gecombineerd worden. Onderzoek vooral wat voor jouw organisatie geschikt is.
Hoewel de focus bij een bottom-up aanpak ligt op de werkvloer, is de rol van het management cruciaal. Zij bepalen niet alles van bovenaf, maar scheppen de voorwaarden waarbinnen medewerkers hun ideeën en oplossingen kunnen aandragen. Dat betekent:
Door deze tips uit te voeren, zorgen managers dat ideeën van de werkvloer serieus worden genomen en ook daadwerkelijk een plek krijgen in het beleid.
Een bottom-up aanpak vraagt om een gestructureerde uitvoering. Er zijn meerdere wegen die leiden naar veiligheidsbewustzijn. Een voorbeeld van een gestructureerd plan van aanpak bespreken we kort hieronder.
Voordat er actie wordt ondernomen is het goed om te weten waar je staat. Stel een kernteam samen, bepaal met het team wat de taken zijn en neem de bestaande processen door. Sterke punten en verbeterpunten worden vastgesteld om het plan van aanpak concreet te maken.
Het management wordt geïnformeerd over de doelen. Hun rol is positief faciliteren en voorbeeldgedrag tonen, zodat de basis voor verandering wordt gelegd.
Laat betrokken medewerkers en voormannen een klankbordgroep vormen. Zij krijgen vervolgens uitleg over hun rol en formats om in de teams relevante issues te verzamelen.
De VKG gaat in gesprek met collega’s op de werkvloer om risico’s, wensen en verwachtingen te verzamelen en vast te leggen. Dit vormt de kern van de bottom-up benadering.
De ingebrachte issues worden samen met het kernteam geanalyseerd en gegroepeerd. Zo ontstaat er een overzicht van de meest relevante thema’s.
De operationele teams en de VKG werken samen om praktische beheersmaatregelen te formuleren. Er wordt beoordeeld welke maatregelen al bestaan en waar aanvullingen nodig zijn. Ook wordt er een implementatieplan opgesteld.
De beheersmaatregelen en het implementatieplan worden teruggekoppeld aan het management. Aan hen de taak om vervolgens positief te faciliteren op basis van de uitkomsten.
Op basis van de issues wordt een programma opgezet voor de verschillende functies. Toetsing vindt plaats op gedrag en bewust handelen, zodat de praktijk centraal staat.
De vastgestelde maatregelen worden geïntegreerd in een Veiligheidsbewustzijnsprogramma of Arbo managementsysteem. Dit zorgt voor een kapstok die dagelijks houvast biedt.
Om continu te verbeteren wordt een jaarlijks auditprogramma ingericht. Een team van auditoren ziet toe op voortgang, waardoor veiligheid verankerd blijft in de organisatie.
Zoals gezegd is dit slechts één van de vele manieren die kunnen leiden tot veiligheidsbewustzijn. Wat je aanpak ook wordt, zorg ervoor dat veiligheid een continu thema is binnen de organisatie en niet een jaarlijks terugkerend onderwerp.
Top-down regels en protocollen zijn waardevol en noodzakelijk, maar ze hebben hun beperkingen. Voor echte gedragsverandering is een bottom-up aanpak nodig: medewerkers actief betrekken, risico’s samen in kaart brengen en maatregelen gezamenlijk ontwikkelen.
Het management speelt daarbij een faciliterende rol: luisteren, ruimte bieden en het goede voorbeeld geven. Met borging in een veiligheidsbewustzijnsprogramma of managementsysteem en een auditstructuur wordt veiligheid niet iets tijdelijks, maar een blijvend onderdeel van de organisatiecultuur.
Veiligheid maak je niet vóór de werkvloer, maar mét de werkvloer. En dát is de sleutel tot een hoger niveau van veiligheidsbewustzijn én veilig gedrag.
Heb je nog vragen naar aanleiding van dit artikel of wil je eens sparren over de veiligheidscultuur binnen jouw organisatie? Neem dan vrijblijvend contact op met ons op. Onze ervaren adviseurs helpen je graag verder!
Het bijhouden van geldende regels, eisen en verplichtingen hoeft geen hoofdpijndossier te zijn. Met de juiste combinatie van overzicht, inzicht en borging verandert compliance van een verplicht nummer in een strategisch voordeel. Bij CAN Comply staan we naast je, zodat jouw organisatie altijd voorbereid is.
Wil jij ook grip op je compliance? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek en ontdek hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen.
![Van uitvraag naar impact: meer resultaat uit aanbestedingen [klantcase]](https://www.cancomply.nl/app/uploads/2026/02/Klantcase-ministerie-van-financien-1024x683.png)
In opdracht van het Ministerie van Financiën toetste CAN Comply aanbestedingscontracten op marktconformiteit en praktische uitvoerbaarheid. De rapportages fungeerden als onafhankelijke spiegel voor het aanbestedingsteam en droegen bij aan scherpere uitvragen en betere marktwerking.
Groei brengt kansen, maar ook complexiteit. En juist dan is de vraag hoe je grip houdt op kwaliteit zonder te verzanden in overleg, regels en controle.
Duurzaam ondernemen is aan de orde van de dag. Maar wat is het belang? En waar start je?
